maciekosuch.com

„Ludzie kształtują przedmioty, przedmioty kształtują świat ludzi”. Oliwkowozielona „Coat,
Man’s, Field, M-65” jest tego przykładem, ilustracją działania mechanizmów innowacyjności
i stale ponawianych wysiłków w dążeniu do perfekcji. Jej projekt techniczny - Military
Specification MIL-C-43455 – podlegał nieprzerwanie zmianom, poprawkom, weryfikacji
i udoskonaleniu. Właśnie od daty wydania pierwszej, podstawowej wersji specyfikacji –
27 września 1966 roku – rozpoczyna się historia emki.

Przeczytaj więcej (dokument wielkość - 9 MB) : Krótki kurs rozwoju kurtki M-65 OG-107

Jej projekt techniczny - Military Specification MIL-C-43455 – podlegał nieprzerwanie zmianom, poprawkom, weryfikacji i udoskonaleniu. Właśnie od daty wydania pierwszej, podstawowej wersji specyfikacji – 27 września 1966 roku – rozpoczyna się historia emki. Specyfikacja ustalająca surowe wymagania techniczne odnośnie do wyglądu, materiałów służących do produkcji oraz jakości wykonania, pozostawiała kontraktorowi, czyli producentowi, swobodę w wyborze dodatków krawieckich (zamki, zatrzaski), w zastosowaniu wszelkich ułatwień w procesie wytwarzania, a także we wprowadzaniu ulepszeń. Nic więc dziwnego, że emki różnią się między sobą – nie wykraczając nigdy poza wyznaczone granice – w zależności od roku produkcji, kontraktu
czy producenta. Zmiany, czasem trudne do zauważenia na pierwszy rzut oka i nie poddające się łatwo próbie usystematyzowania, dają się jednak ująć i uporządkować w system trzech stadiów rozwojowych: lata „srebne” – okres drugiej połowy lat sześćdziesiątych, kiedy emki wyróżniały się aluminiowym („srebnym”) zamkiem, lata „złote” – dekada lat siedemdziesiątych, gdy królują zamki mosiężne („złote”) oraz lata „plastikowe” – lata osiemdziesiąte i początek lat dziewięćdziesiątych, w których pojawiają się zamki z tworzywa sztucznego. Historia rozwoju kontraktowej kurtki M-65 OG-107 jest w istocie opowieścią, jak pierwotna forma, ukształtowana w roku 1966 na podstawie kanonów ustanowionych przez
zaakceptowane i sprawdzone w warunkach bojowych kurtki M-43 i M-51, poddawana jest stale ulepszaniu, by kurtka stawała się bardziej użyteczna i funkcjonalna.

Opowiadanie o tym, o latach „srebnych”, „złotych” i „plastikowych”, musimy rozpocząć od opisania klasycznego wyglądu emki: materiał nyco nieprzepuszczający wiatru, wytrzymały na rozerwanie, wodoodporny, w kolorze oliwkowozielonym – Olive Green 107, bawełniana podszewka, dwie – na wysokości piersi – kieszenie ładunkowe typu miechowatego i dwie niżej położone wewnętrzne z zamknięciem na zatrzaski, poły zapinane podwójnie: na zatrzaski i zamek błyskawiczny, chowany kaptur, wyjmowany z wnętrza kołnierza-stójki po rozpięciu zamka błyskawicznego, talia i spód kurtki ściągane sznurkiem, wewnętrzne guziki do przypięcia podpinki ocieplającej, naramienniki, trójkątne osłony dłoni wyciągane z rękawów, pod szyją i przy mankietach patki zapinające z taśmą velcro. Ten dizajn przetrwał próbę czasu, wciąż ma zastosowanie w wojsku i jest modny wśród cywilów, nawet raperzy śmigają w emkach. Ludzie mówią: „Sześć-pięć? To moda trwająca od stu lat” lub „Emki są fajowe, a poza tym ostatnio znowu mega-modne” albo „Ta kurtka wzbudza moje zaufanie, jest cieplutka, śliczna i wytrzymała” i szukają emki, aby mieć ją na własność.

Przewodnikiem w tych poszukiwaniach może okazać się poniższa opowieść o ewolucji oliwkowozielonej kurtki M-65 w latach 1966-1991, podająca wiele praktycznych informacji i wskazówek.

Lata „srebne”

Pierwsza emka z 1966 roku³ nie miała naramienników ani nazwy kontraktora na swych trzech płóciennych metkach: rozmiarówce – pod kołnierzem, oraz kontraktówce i instrukcji obsługi (m.in. prania) – po prawej stronie u spodu kurtki. Rozmiarówka podawała rozmiar i odpowiadającą mu wysokość ciała i objętość klatki piersiowej oraz „stock number”, kontraktówka – nazwę kurtki: „coat man’s field with hood”, rodzaj materiału: „nylon cotton sateen OG-107” oraz poniżej – numer kontraktu, np. DSA 100-1690, występujący bez dodatku w postaci nazwy kontraktora-producenta. Jest to zatem emka „bezimienna”.

W roku 1966 odnotowujemy także emki „bezimienne”, które posiadają już naramienniki. Te spośród nich, które oznaczone są najwyższymi numerami kontraktu, mają tylko po dwie metki: rozmiarówkę – na górze i drugą – instrukcję – na dole z umieszczonymi w jej lewym górnym rogu informacjami, podawanymi dotąd na osobnej metce – kontraktówce. Tak więc już na
samym początku swego istnienia kurtka M-65 przechodzi zabiegi poprawiające jej funkcjonalność. Innymi cechami charakteryzującymi „bezimienne” są: aluminiowy, „srebny”, zamek firmy „Conmar” – główny i w kołnierzu-stójce, klin ułatwiający regulację w rękawie, białe, bawełniane wnętrza dolnych kieszeni, patka z taśmą velcro zapinająca stójkę,
wykonana z materiału nyco.

Rok później emki „bezimienne” powoli schodzą ze sceny, a ich miejsce zajmują emki oznaczone nazwą kontraktora-producenta. Pierwsi producenci uwidocznieni na metkach kurtek M-65 z 1967 roku to: „Alpha Industries, Inc.”, „So-Sew Styles, Inc.”, „Rolane Sportswear, Inc.”, „Allen Overall Co.”. Te emki z wypisanym imieniem kontraktora na górnej metce (na dole instrukcja) stanowią forpocztę „twórczego chaosu” w dziedzinie stosowania dodatków krawieckich, jak: zamki błyskawiczne, zatrzaski, troki ze sznurka, troki elastyczne – zjawiska charakterystycznego dla całego okresu produkowania emki.

Ekspert od mundurów na internetowych forach, „Królik”, określił to w sposób następujący: „Nie ma reguły, który producent stosował dodatki krawieckie jakiegoś konkretnego producenta”.

I tak w 1967 roku, a więc na samym początku tego boomu inwencji i różnorodności, „Alpha Industries, Inc.” montuje w emkach zamki firmy „Scovill” i „Conmar”, „So-Sew Styles, Inc.” i „Allen Overall Co.” – zamki firmy „Rapid”, a „Rolane Sportswear, Inc.” – firmy „Talon”. Już wtedy pojawiają się zamki-hybrydy, tzn. zamki złożone z części pochodzących od różnych producentów, np. hybryda Scovill-Conmar w „Alphie”, czy szaroniebieska podszewka obok podszewek w kolorze Olive Green 107.

Rok 1968, szczytowy okres amerykańskiego zaangażowania w Wietnamie (marines ubrani w kurtki M-65 walczą pod Khe Sanh i zdobywają miasto Hue), jest czasem prosperity dla fabryk produkujących kurtkę M-65. Do pierwszych kontraktorów dołączają następni: „John Ownbey Company, Inc.”, „Apparel Corp. Of America”, „Bonham Manufacturing Co., Inc.”, „Appleman
Mfg. Co.”, „Sportsmaster Inc.”, “Mason & Hughes Inc.”⁴.

Emkę w 1968 roku wyróżnia nierzadko podszewka w efektownym kolorze szaroniebieskim oraz patka przy kołnierzu wykonana z taśmy parcianej. W roku 1969 szaroniebieskie podszewki (będą jeszcze efemerydą w 1972 roku) ustępują pola podszewkom oliwkowozielonym, a w miejsce wewnętrznych kieszeni z białej bawełnianej tkaniny pojawiają się kieszenie z nyco w kolorze oliwkowozielonym. W 1971 znikają kliny w rękawach ułatwiające regulację mankietów, w 1972 aluminiowy, „srebny”, zamek zostaje wycofany na rzecz zamka mosiężnego, „złotego”. Wiek „srebny” kurtki M-65 dobiega końca. Był to prawdziwie „złoty wiek” emki,
okres jej gwałtownego rozwoju, modernizacji, odmiany i wojennej-antywojennej sławy, przy którym okres następny jest „złoty” tylko z nazwy. „Srebne” emki, kupowane obecnie w sklepach internetowych i demobilach, wciąż „mają w szwach tamto powietrze”⁵.

Lata “złote”

Emki z 1972 roku, pierwszy rocznik z mosiężnymi zamkami, mają po dwie płócienne metki, jak dawniej, albo – w przypadku kurtek „So-Sew Styles, Inc.” i „John Ownbey Company, Inc.” – już tylko jedną dużą metkę. W następnych latach jedynie „Alpha” będzie jeszcze przez jakiś czas stosować podwójne metki⁶, pozostali producenci od razu zdecydują się na nowe rozwiązanie – pojedynczą metkę z białego płótna.

Wymienia ona m.in. nazwę kurtki: „Coat, Cold Weather, Man’s Field”, rozmiar odpowiedni do wzrostu oraz obwodu klatki piersiowej podanych w calach i centymetrach („NATO size”), „stock number”, numer kontraktu oraz nazwę kontraktora, a poniżej podaje instrukcję obsługi. „Złoty” zamek błyskawiczny i prostokątna duża metka pod kołnierzem – oto znaki rozpoznawcze kurtki M-65 z lat siedemdziesiątych.

W tym okresie, podobnie jak w poprzednim, trwa „radosna twórczość” producentów w doborze dodatków, np. błyskawicznych zamków. Pojawienie się nowych zamków, jak: „General”, „Ideal”, „Serval”, stworzyło nowe możliwości manewru na tym polu,
z czego producenci chętnie skorzystali. Pomimo to są to lata zastygnięcia emki w swojej formie ukształtowanej w okresie „srebnym”. Nie zmienia tego faktu pojawienie się nowych kontraktorów: „Cherokee Industries, Inc.”, „Winfield Mfg. Co. Inc.”, „Issachar Manufacturing Co., Inc.”, którzy zajmują miejsca zwolnione przez firmy znane ze „srebnego” okresu.

Stawką producentów przewodzi Wielka Trójka: „Alpha”, „So-Sew Styles” i „John Ownbey”, która zdobyte doświadczenie wykorzystuje do produkowania znakomitych pod względem jakościowym kurtek. Inne produkcje z tego okresu nie odbiegają od standardów jakości wyznaczonych przez Wielką Trójkę i specyfikację MIL-C-43455. Wyjątkiem są niektóre egzemplarze „Winfielda” z 1976 roku, które sprawiają wrażenie, jakby były wyprodukowane nie w roku 1976, lecz podczas wojny wietnamskiej, w środku dżungli, przez wchodzącą w skład sił specjalnych manufakturę, i to pod ogniem Vietcongu. Ten pojedynczy wybuch „nonkonformizmu” nie wpłynął na ożywienie w produkcji kontraktowych emek. W historii emki lata „złote” są latami dojrzałymi, stanem równowagi i trwania w jednym optymalnym kształcie.

Dopiero początek lat osiemdziesiątych przynosi kolejne zmiany.

Lata “plastikowe”

Do nowoczesnych rozwiązań konstrukcyjnych w budowie kurtki M-65, wprowadzonych z początkiem lat osiemdziesiątych, należą: podszewka z tkaniny bawełnianej ripstop, metka wykonana z materiału o kompozycji polyestrowo-celulozowej⁷ oraz plastikowe zamki, odporne na korozję. Celem tych modyfikacji było uczynienie emki faktycznie niezniszczalną i odporną na wszystkie pogody. Po raz pierwszy plastikowy zamek błyskawiczny „YKK” zastosował w kołnierzu emki nowy kontraktor „Golden Mfg. Co., Inc.”, który stał się obok „So-Sew Styles, Inc.” dominującym producentem emek w tym okresie. Wraz z „Goldenem” na rynku producenckim pojawili się: „Dakota Industries, Inc.”, „Vanderbilt Shirt Co., Inc.”, „American Apparel, Inc.”. Współwystępowanie zamków mosiężnych na przodzie kurtki oraz plastikowych w kołnierzu, charakterystyczne dla kurtek M-65 OG-107 wyprodukowanych w pierwszej połowie lat osiemdziesiątych, odchodzi w przeszłość w drugiej połowie tych lat, kiedy oliwkowozielone emki zostają zaopatrzone – wzorem kurtek „Woodland Camouflage Printed” – w główny zamek marki „YKK Vislon”.

Emki oliwkowozielone stają się wówczas „plastikowe” – mają plastik z przodu i w kołnierzu. Ta plastikowość jest symptomem zbliżającego się końca epoki kurtki M-65 OG-107. „American Apparel, Inc”, rocznik 1991 z plastikowymi zamkami „YKK Vislon”, jest ostatnią wyprodukowaną kurtką tego typu. Oliwkowa zimowa kurtka piechoty zostaje zastąpiona przez emki w kamuflażu woodland i desert oraz umundurowanie nowej generacji.

Emki high tech, czyli cywilne

Wielka Trójka oraz „Winfield” i „Golden” produkowali oliwkowe emki również na rynek cywilny. Ulotka reklamowa jednej z takich kurtek odwołuje się najpierw do legendy emki, by zaraz potem ogłosić, że jest ona „zaprojektowana z tkanin high tech”. A zatem jej posiadacz nie tylko wchodzi w bliski kontakt z historią, ale również konsumuje przedmiot nowoczesny,
o najwyższych standardach jakości.

Faktem jest, że cywilne emki nieraz z wielkim powodzeniem naśladują wygląd zewnętrzny emek kontraktowych oraz, że są wykonane z materiałów zawierających domieszkę włókien syntetycznych, np. z polyestro-cottonu. Czasem, żeby zorientować się w pochodzeniu kurtki – kontrakt czy cywilna? – trzeba sięgnąć pod jej spód, do metki, ponieważ w metkach ukryte są charakterystyczne znaki świadczące o cywilnym rodowodzie emki. „Znaki szczególne” są następujące: napis „made in U.S.A.” pod instrukcją obsługi („Alpha”, „So-Sew Styles”, „John Ownbey”, „Golden”), dodatkowe metki z logo producenta („Alpha”), brak numeru kontraktu („Alpha”, „John Ownbey”), fikcyjny numer kontraktu („So-Sew Styles”, „Golden”, „Winfield”), nieprawdziwy „stock number” („John Ownbey”, „Golden”), trzy poziome paski oddzielające dane dotyczące rozmiaru oraz „stock number” od pozostałych danych („Alpha”) lub dwa takie poziome paski („So-Sew Styles”), inna niż na metce kurtki kontraktowej nazwa producenta (np. „Alpha Industries, Inc. Knoxville, TN. U.S.A.”, “So-Sew Styles, Inc., Centre, Alabama, U.S.A.”, „John Ownbey Knoxville, TN. U.S.A.”, „Golden, Mississippi, U.S.A.”, „Golden U.S.A.”, „Winfield International Ltd”). Gdy odnajdziesz te znaki na metce, już wiesz – emka high tech.

Cywilne emki „Alphy” mogą być: „made in U.S.A.”, „made in China”, “made in Korea”, a nawet “made in Egypt”. Amerykańskie “Alphy” (cieszące się dobrą opinią) mają zazwyczaj wszytą pod dolną krawędź głównej metki drugą metkę, mniejszą, zieloną lub czarną. Na zielonej widnieje biały napis: „Alpha made in U.S.A.”, na czarnej – złote logo „Alphy” i złote litery: „Alpha Industries, Inc.”.

Oprócz tego kurtki te posiadają w prawej dolnej kieszeni małą, białą wszywkę z napisem: „made in U.S.A.” oraz niekiedy – czarną, z logo firmy, „wbitą” w bok górnej lewej kieszeni. W chińskich i koreańskich Alphach dają się natomiast zauważyć białe napisy: „made in China” lub „made in Korea” umiejscowione pod metką główną na dodatkowej, małej, czarnej metce.

Emka cywilna – emka high tech z rzucającym się w oczy logo, jest w mniejszym stopniu produktem wyprodukowanym w fabryce, w większym zaś marką, która – jak odkryła reklama – „posiada zdolność wywoływania uczuć”⁸. Ludzie płacą za markę…

“… przedmioty kształtują świat ludzi”

Przedmioty oprócz wartości użytkowej posiadają znaczenie symboliczne. Obecnie, w czasach zmierzchu idei, w świecie płynnej nowoczesności i odczuwalnej „niepewności dotykającej wartości zasługujących na obronę”⁹ emka utraciła swoje znaczenie, nadane jej kiedyś przez bohaterów filmowych, kontestatorów, uczestników alternatywnych ruchów społecznych i prądów artystycznych, słowem – „młodych gniewnych”.

Dzisiaj młodzi ludzie szczerze wyznają: “»Źli« i zbuntowani noszą takie kurtki od zawsze. To ma jakiś głębszy sens, o którym nie mam pojęcia”. Nie potrafią też ukryć ironii: „No, dobra, ale po co ci te kieszenie? Mieszczą się w nich równolegle po cztery magazynki do karabinu szturmowego M16. Co ty chcesz szturmować?”. „Wiedzę tajemną” o emce-symbolu znają jeszcze i przechowują jedynie „członkowie starożytnych plemion”. Na skierowane pod ich adresem
oskarżenie: „Tu nie ma starożytnej kultury!”, odpowiadają: „Czasami jest” ¹⁰.

¹ Artykuł jest częścią projektu, u zarania którego leży pomysł, by wymazać niektóre „białe plamki” w literaturze na temat historii rozwoju materialnego kurtki M-65 OG-107 oraz umożliwić emkowcom, czyli obecnym i przyszłym posiadaczom emki, lepszą orientację w ocenie jej wartości, autentyczności i pochodzenia. Pozostałe części składowe projektu to: „Baza danych o kurtce M-65 OG-107”, podręczny informator oraz fotografie obrazujące ewolucję kurtki.
² Gadżety popkultury. Społeczne życie przedmiotów. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, 2007.
³ Patrz: „Baza danych o kurtce M-65 OG-107”.
⁴ W „srebnym” okresie jeszcze jeden kontraktor produkował emki: „Southern Athletic, Inc.” w 1970 roku.
⁵ Uwagę tę zawdzięczam Maćkowi Osuchowi.
⁶ Ostatni raz „Alpha” zastosowała dwie metki w roku 1975.
⁷ W „Bazie danych o kurtce M-65 OG-107” w rubryce „Uwagi” użyto skrótu „metka papier”.
⁸ Naomi Klein. No Logo. Izabelin: Świat Literacki, 2004.
⁹ Zygmunt Bauman. Płynna nowoczesność. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2006.
¹⁰ Ghost Dog. Jim Jarmusch – scenariusz i reżyseria – 1999.

Bibliografia:

1. Jean Baudrillard. Społeczeństwo konsumpcyjne. Jego mity i struktury. Warszawa: Wydawnictwo Sic!, 2006.
2. Zygmunt Bauman. Płynna nowoczesność. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2006.
3. Naomi Klein. No Logo. Izabelin: Świat Literacki, 2004.
4. Jacek Sadowski. Kultowa sześćdziesiątka piątka. „Komandos” nr 2/2004.
5. Military Specification MIL-C-43455J. 21 August 1991.
6. Gadżety popkultury. Społeczne Akademickie i Profesjonalne, 2007.